แหล่งรวมข้อมูลวิชาการ หลักสูตรฝึกอบรมด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน
 
ความผิดปกติของกล้ามเนื้อและกระดูกจากงานเชื่อมโลหะ
ความปลอดภัยในการทำงานกับไฟฟ้า
การทำงานในสภาพอากาศร้อน
การดูแลรักษาหน้ากากป้องกันก๊าซพิษ
ประเภทของหน้ากากป้องกันก๊าซพิษ
การระบายอากาศ
การปิดเดินเครื่องเพื่อการซ่อมบำรุง
ความปลอดภัยในการใช้ไฟฟ้า
ป้ายและเครื่องหมายแสดงอันตราย
ความปลอดภัยในสำนักงาน
Office safety
Warehouse Safety
ใบกำกับการขนส่งขยะอันตราย (แบบ กนอ.ขอ.03)
ใบกำกับการขนส่งขยะมูลฝอย (แบบ กนอ.ขฝ.03)
แบบตรวจสอบการให้บริการทางการแพทย์และการปฐมพยาบาล
แบบตรวจสอบการฆ่าเชื้อผ้าและอุปกรณ์
vdomenu
ใช้เครื่องดับเพลิงให้ถูกกับประเภทของไฟ
ทำไมต้องใส่ seat belt
วิธีการใช้เครื่องดับเพลิงมือถือ
ผู้ช่วยผู้จัดการตกจากพัลเลทรถโฟล์คลิฟท์เสียชีวิต
ผู้ช่วยผู้จัดการคลังสินค้าของศูนย์บริการ...
การระเบิดที่เกิดจากการเชื่อมถังน้ำมัน
การระเบิดมักจะนำไปสู่การบาดเจ็บที่รุนแรง...
ไฟไหม้จากการใช้ท่อไฮดรอลิกที่ทำจากโลหะใกล้กับสายไฟ
เกิดเหตุไฟไหม้หรือไฟฟ้าลัดวงจร เมื่อมีกา...
พนักงานเสียชีวิตในถังผสม(Mixer Tank)
พนักงานคุมเครื่องผสมเสียหลัก พลัดตกลงไปใ...
กลุ่มศูนย์การแพทย์เฉพาะทางด้านอาชีวเวชศาสตร์และเวชศาสตร์สิ่งแวดล้อม
กลุ่มศูนย์การแพทย์เฉพาะทางด้านอาชีวเวชศาสตร์และเวชศาสตร์สิ่งแวดล้อม
 

กรดแร่ (mineral acid)
บทความทั่วไป : อัพเดทเมื่อพุธ ที่ 21 เดือน มีนาคม พ.ศ.2555 เข้าชม : 1019
กรดแร่ (mineral acid)
 
  กรดแร่ (mineral acid)  
 

ตาม ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดสารเคมีอันตรายที่ให้นายจ้างจัดให้มีการตรวจสุขภาพของลูกจ้าง พ.ศ. 2552 ข้อ 3 (4) ได้กำหนดสารเคมีอันตรายที่นายจ้างต้องจัดให้มีการตรวจสุขภาพของลูกจ้างที่ทำ งานในงานที่เกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง ดังที่ได้ประกาศ ณ วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2552 นั้น พบว่ามีสารเคมีอันตรายหลายกลุ่มที่ไม่ได้ระบุชื่อเฉพาะทางเคมี ทำให้สถานประกอบกิจการจำนวนมากไม่เข้าใจความหมาย ในที่นี้ขอยกตัวอย่างในเบื้องต้นมาจำนวน 1 กลุ่ม ได้แก่ คำว่า กรดแร่ (mineral acid)

            ดังนั้นเพื่อให้เป็นที่เข้าใจความหมายของคำว่า กรดแร่ (mineral acid) เป็นไปในทางเดียวกัน และสถานประกอบกิจการาทราบว่าสารเคมีประเภทกรดที่ใช้อยู่นั้นเข้าข่ายในกลุ่มของกรดแร่ (mineral acid) หรือไม่ และเพื่อที่จักได้ดำเนินการตรวจสุขภาพของลูกจ้างตามที่กำหนดไว้ในประกาศของกระทรวงแรงงาน จึงขออธิบายความหมายของคำว่า กรดแร่ (mineral acid) ไว้ดังนี้

 

ความหมาย

            กรด (acid) คือ สารประกอบที่มีธาตุไฮโดรเจนเป็นองค์ประกอบเมื่อละลายน้ำแล้วสามารถแตกตัวให้ไฮโดรเจนไอออน (H+) เกิด ขึ้น ซึ่งความสามารถในการแตกตัวให้ไฮโดรเจนไอออนไม่เท่ากัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของกรดแต่ละชนิด กรดที่สามารถแตกตัวได้ดี หรือแตกตัวได้หมด เรียกว่า กรดแก่ (strong acid) หรือ กรดแร่ (mineral acid) หรือ กรด อนินทรีย์ (inorganic acid) ทั้งนี้เนื่องจากกรดชนิดนี้เกิดจากแร่ธาตุประเภทกำมะถัน (s) ไนโตรเจน (N) คลอรีน (CL) และสารเคมีบางชนิดเป็นองค์ประกอบ สำหรับกรดที่แตกตัวให้ไฮโดรเจนไอออนไม่ดี หรือแตกตัวได้น้อยกว่าเรียกว่า กรดอ่อน (Weak acid) หรือเรียกว่า กรดอินทรีย์ (organic acid) กรดชนิดนี้เป็นกรดที่เกิดจากพืช สัตว์ จุลินทรีย์ หรือที่ได้จากการสังเคราะห์ จะมีสูตรโครงสร้างทั่วไปเป็น (R-COOH) ดังนั้นกรดชนิดนี้จึงไม่จัดเป็นกรดแร่

 

คุณสัมบัติจากกรดแก่ หรือแร่ หรือกรดอนินทรีย์

  • เป็นกรดแก่
  • มีความรุนแรงในการกัดกร่อนมาก
  • เป็นพิษต่อร่างกายโดยกรัดกร่อนเนื้อเยื่อของสิ่งมีชีวิต เมื่อถูกผิวหนังจะทำให้ไหม้เกรียมปวดแสบ ปวดร้อน
  • กัดกร่อนเส้นใย ทำลายเนื้อไม้ กระดาษ และพลาสติกบางชนิดได้
  • ไม่เหมาะที่จะนำไปใช้เป็นสารปรุงแต่งรสอาหาร
  • ส่วนใหญ่นำไปใช้ในกระบวนการผลิตทางอุตสาหกรรมประเภทต่างๆ เท่านั้น
  • ทำปฏิกิริยากับโลหะ เช่น สังกะสี แมกนีเซียม ทองแดง ดีบุก และอลูมิเนียม แล้วให้ก๊าซไฮโดรเจน (H2)  ซึ่งเป็นก๊าซไวไฟ และระเบิดได้ ดังสมการ

 

Fe   +         H2SO4                                                FeSO4      +          H2

เหล็ก           กรดกำมะถัน                                      เหล็กซัลเฟต         ก๊าซไฮโดรเจน

 

  • ทำปฏิกิริยากับหินปูนให้ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์  CO2  ดังสมการ

 

2HCI      +           CaCO3                  CaCI2   +         H2O      +          CO2

กรดเกลือ           แคลเซียม          แคลเซียมคลอไรด์    น้ำ        ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์

                  คาร์บอเนต(หินปูน)        

  • นำไฟฟ้าได้ดี
  • มีค่า pH ต่ำ

 

ตัวอย่างของสารในกลุ่มกรดแก่ (Strong acid) หรือกรดแร่ (Mineral acid) หรือกรดอนินทรีย์ (Inorganic acid) และประเภทอุตสาหกรรมที่ใช้

1.       กรดซัลฟูริค หรือกรดกำมะถัน (H2SO4 ) ใช้ในอุตสาหกรรมทำแบตเตอรี่รถยนต์ ทำความสะอาดโลหะ สีย้อม ฟอกหนัง ผงซักฟอก ปุ๋ย สีทาบ้าน น้าทำความสะอาด สีย้อม ฟอกหนัง และสุขภัณฑ์ เป็นต้น

2.       กรดไนตริก หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า กรดดินประสิว (HNO3) ใช้ในอุตสาหกรรมทำน้ำยาทำความสะอาดห้องน้ำ และสุขภัณฑ์ เป็นต้น

3.       กรดไฮโดรคลอริก หรือที่รเยกว่า กรดเกลือ (HCI) ใช้ในอุตสาหกรรมทำน้ำยาทำความสะอาดห้องน้ำ และเคืองสุขภัณฑ์ เป็นต้น

 

บทสรุป และข้อเสนอแนะ

1.       กรดแร่ (mineral acid) หรือ กรดแก่ (strong acid) หรือ กรด อนินทรีย์ (inorganic acid) โดยส่วนใหญ่มีแร่ธาตุประเภทกรดกำมะถัน ไนโตรเจน คลอรีน และสารเคมีบางชนิดเป็นองค์ประกอบ กรดแร่ที่นิยมใช้กันมากที่สุดในอุตสาหกรรมประเภทต่างๆ ได้แก่ กรดซัลฟูริก (H2SO4 ) กรดไนตริก (HNO3) และกรดไฮโดรคลิก (HCI) เป็นต้น

2.       กรดอ่อน (weak acid) หรือกรดอินทรีย์ (organic acid) ส่วนใหญ่แล้วเป็นกรดที่เกิดจากพืช สัตว์ จุลินทรีย์ หรือสังเคราะห์ขึ้น บางครั้งจะเรียกว่ากนดจากพืช จะมีโครงสร้างในรูป R-COOH ซึ่งถ้าสารประเภทใดก็ตามที่มีสูตรดังกล่าวนี้จะไม่จัดเป็นกรดแร่ ตัวอย่าง เช่น กรดอะซีติก (CH3) กรดฟอร์มิก (HCOOH) เป็นต้น

3.       สถาน ประกอบกิจการใดหากมีการใช้สารในกลุ่มของกรดแร่ดังที่ได้ยกตัวอย่างข้างต้น ก็ให้สถานประกอบการนั้นๆ ดำเนินการตรวจสุขภาพของลูกจ้างที่ทำงานเกี่ยวข้องกับสารเคมีในกลุ่มของกรด แร่ชนิดนั้นๆ เพื่อให้เกิดความปลอดภัยแก่ลูกจ้างและสามารถปฏิบัติถูกต้องตามกฎหมายที่ได้ กำหนดไว้ในประกาศกระทรวงแรงงาน

 

 

งานพิษวิทยาอุตสาหกรรม

ฝ่ายพัฒนาความปลอดภัย

วารสาร Labour ประจำปี พ.ศ. 2552 ฉบับที่ 3


 
 
บริษัท วันสต๊อปเอ็ชอาร์ จำกัด : เลขที่ 33/41 ลาดพร้าว 1 ถนนลาดพร้าว แขวงจอมพล เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทรศัพท์ : 02-513-7445 / 081-819-4332 โทรสาร : 02-511-3903 ต่อ 102 E-mail : webmaster@shethai.com